Zakres zakazu wprowadzenia do obrotu od 2027 r.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. (tzw. nowe rozporządzenie F-gazowe) wprowadza szereg ograniczeń w zakresie fluorowanych gazów cieplarnianych (F-gazów) oraz urządzeń je zawierających. W załączniku IV tego rozporządzenia przewidziano m.in. zakaz wprowadzania do obrotu pewnych rodzajów pomp ciepła i klimatyzatorów od określonych dat. Zgodnie z tym załącznikiem, od 1 stycznia 2027 r. zabronione będzie wprowadzanie do obrotu stacjonarnych pomp ciepła typu split (powietrze-woda) o mocy do 12 kW, które zawierają lub których funkcjonowanie zależy od F-gazu o wspólczynniku GWP wynoszącym 150 lub więcej. Innymi słowy, małe dzielone (split) pompy ciepła poniżej 12 kW nie będą mogły być po tej dacie po raz pierwszy wprowadzane na rynek, jeżeli stosują czynnik chłodniczy o wysokim potencjale tworzenia efektu cieplarnianego (GWP ≥ 150), chyba że wymogi bezpieczeństwa nie pozwalają na użycie czynnika o niższym GWP (wtedy dopuszczalny limit to GWP < 750). Ten zakaz ma na celu wymuszenie przejścia na czynniki chłodnicze o niskim GWP (np. propan, CO₂ itp.) w małych pompach ciepła, zgodnie z polityką redukcji emisji F-gazów.
Definicja „wprowadzenia do obrotu” w prawie UE
Aby ocenić, co dokładnie oznacza zakaz „wprowadzania do obrotu” (ang. placing on the market), należy odwołać się do definicji legalnej tego pojęcia w rozporządzeniu 2024/573 oraz do ogólnych zasad prawa unijnego dotyczących wprowadzania produktów na rynek. Art. 3 pkt 6 rozporządzenia 2024/573 definiuje „wprowadzanie do obrotu” jako „dopuszczenie celne do swobodnego obrotu w Unii lub dostarczanie lub udostępnianie innej osobie w Unii po raz pierwszy, za opłatą lub nieodpłatnie, lub stosowanie wyprodukowanych substancji lub wyprodukowanych produktów lub urządzeń na własny użytek”.
Z powyższej definicji wynika, że „wprowadzenie do obrotu” oznacza pierwsze pojawienie się produktu na rynku Unii Europejskiej – obejmuje to zarówno sytuację, gdy produkt:
- Został importowany spoza UE i dopuszczony do swobodnego obrotu (odprawiony celnie na obszarze celnym Unii). Sam akt przywozu (importu) towaru i jego dopuszczenia do obrotu celnego jest traktowany jak wprowadzenie go do obrotu na rynku unijnym.
- Został przekazany lub udostępniony po raz pierwszy w Unii innemu podmiotowi (np. przekazanie przez producenta krajowego do dystrybutora albo sprzedaż pierwszemu klientowi), niezależnie od tego, czy jest to odpłatne, czy nieodpłatne. Innymi słowy, pierwsza transakcja lub transfer produktu od podmiotu wprowadzającego (producenta lub importera) do jakiegokolwiek odbiorcy w UE stanowi jego wprowadzenie na rynek.
- Został użyty przez producenta na własny użytek – jeżeli producent wytwarza urządzenie i sam je wykorzystuje (nie sprzedając go innym), to taki akt własnego użycia wyrobu również uważa się za jego wprowadzenie do obrotu w rozumieniu przepisów (regulacje F-gazowe obejmują także urządzenia produkowane i zainstalowane do użytku własnego).
Istotne jest rozróżnienie pierwszego udostępnienia na rynku od dalszej dystrybucji. W prawie unijnym tylko pierwszy moment udostępnienia produktu stanowi „wprowadzenie do obrotu” – wszelkie kolejne transakcje dotyczące już wprowadzonego produktu nazywane są „dalszym udostępnianiem”. Na przykład, jeżeli producent sprzedał urządzenie dystrybutorowi przed 2027 r. (tym samym wprowadzając je do obrotu przed wejściem zakazu), to późniejsza sprzedaż tego urządzenia przez dystrybutora klientowi końcowemu stanowi już późniejszą dostawę, a nie nowe wprowadzenie na rynek. Taka dalsza sprzedaż jest generalnie dopuszczalna, o ile produkt został legalnie wprowadzony do obrotu przed datą obowiązywania zakazu.
Posiadanie urządzeń na magazynie a moment wprowadzenia do obrotu
W kontekście zadanego pytania kluczowe jest ustalenie, czy samo posiadanie urządzeń na magazynie (np. zgromadzony zapas pomp ciepła) oznacza już ich wprowadzenie do obrotu, czy dopiero sprzedaż (udostępnienie) klientowi finalnemu powoduje „wprowadzenie” produktu na rynek. Zgodnie z zasadami prawa unijnego, samo magazynowanie produktu przez producenta lub importera nie jest jeszcze uznawane za wprowadzenie go do obrotu, dopóki produkt nie został udostępniony innemu podmiotowi lub dopuszczony do obrotu celnego.
Innymi słowy: jeśli producent w UE wyprodukował urządzenia i trzyma je w swoim magazynie nie przekazując ich jeszcze żadnemu odbiorcy, to nie nastąpiło jeszcze ich wprowadzenie na rynek. Podobnie importer, który sprowadził urządzenia z kraju trzeciego i trzyma je w składzie celnym lub magazynie bez dopuszczenia do obrotu i bez sprzedaży dalej, jeszcze ich formalnie nie wprowadził na rynek. Dopiero czynność przekazania produktu poza swoją kontrolę – np. sprzedaż z magazynu do dystrybutora lub dokonanie odprawy celnej i wprowadzenie do swobodnego obrotu – stanowi akt wprowadzenia go do obrotu.
Warto podkreślić, że definicja „wprowadzenia do obrotu” wprost wskazuje import (dopuszczenie do obrotu celnego) lub pierwsze dostarczenie produktu komuś innemu jako moment wprowadzenia. Samo fizyczne posiadanie wyrobu na stanie (bez przeniesienia prawa własności lub udostępnienia go na rynek) nie wypełnia tej definicji. W oficjalnym przewodniku Komisji Europejskiej („Blue Guide”) podkreślono, że produkt znajdujący się w magazynie producenta lub importera, który nie został jeszcze udostępniony żadnemu innemu podmiotowi, nie jest jeszcze uznany za wprowadzony do obrotu. Wprowadzenie do obrotu wymaga oferty lub umowy przeniesienia prawa do produktu na inny podmiot – nie musi to być sprzedaż finalnemu użytkownikowi, wystarczy przekazanie do pierwszego dystrybutora lub klienta.
Podsumowanie interpretacji: Zakaz wprowadzania do obrotu od 2027 r. odnosi się do pierwszego wprowadzenia produktu na rynek UE. Oznacza to, że produkty, które po 1 stycznia 2027 r. nie były jeszcze sprzedane lub przekazane żadnemu odbiorcy w UE (ani nie zostały odprawione celnie), nie mogą już zostać legalnie wprowadzone do obrotu. Natomiast zakaz nie dotyczy dalszej sprzedaży urządzeń, które zostały wprowadzone na rynek przed tą datą – te urządzenia mogą być nadal sprzedawane z istniejących zapasów i instalowane u klientów, ponieważ ich „wprowadzenie” nastąpiło przed wejściem w życie zakazu.
Faktyczne skutki i znaczenie dla podmiotów rynkowych
Dla przedsiębiorców działających na rynku pomp ciepła powyższa interpretacja oznacza konieczność odpowiedniego planowania działalności przed zbliżającą się datą graniczną (2027 r.):
- Sprzedaż przed 2027 r.: Wszystkie pompy ciepła typu split <12 kW z F-gazem o GWP ≥ 150 powinny zostać wprowadzone na rynek (sprzedane lub przekazane dystrybutorom) przed końcem 2026 r., jeżeli planowane jest ich legalne zaoferowanie odbiorcom w UE. W praktyce najlepiej sprzedać je lub co najmniej przekazać do dystrybucji przed tą datą. Urządzenia te muszą opuścić magazyn producenta/importera i trafić do odbiorców (choćby pośrednich) przed 2027 r., aby uznać je za wprowadzone do obrotu zgodnie z definicją.
- Magazynowanie a ryzyko zakazu: Zapas urządzeń pozostający na magazynie producenta lub importera po 1 stycznia 2027 r. stanie się problematyczny. Ponieważ nie doszło przed tą datą do ich pierwszego udostępnienia na rynku, po wejściu w życie zakazu nie będzie wolno już ich legalnie sprzedać ani zainstalować w UE. Innymi słowy, samo posiadanie niesprzedanych urządzeń w magazynie nie narusza prawa, ale nie będzie możliwości ich legalnego zbycia na terytorium UE od 2027 r., groziłoby to sankcjami za obejście rozporządzenia F-gazowego. W praktyce firmy, które mają niesprzedane urządzenia po tej dacie, mogą rozważyć jedynie alternatywne rozwiązania, jak np. eksport takich urządzeń poza UE (o ile przepisy na to pozwalają) lub ich utylizację/przeróbkę (np. wymianę czynnika na dozwolony). Należy jednak podkreślić, że rozporządzenie 2024/573 kładzie nacisk na kontrolę zarówno importu, jak i eksportu F-gazów oraz urządzeń je zawierających, więc ewentualny eksport mógłby podlegać ograniczeniom lub wymogom sprawozdawczym.
- Dalsza sprzedaż i używanie już wprowadzonych urządzeń: Urządzenia, które zostały legalnie wprowadzone na rynek przed 2027 r., mogą być nadal sprzedawane użytkownikom końcowym po tej dacie jako istniejący towar na rynku. Rozporządzenie nie zakazuje używania takich już nabytych czy zainstalowanych pomp ciepła, a ogranicza jedynie moment wprowadzenia nowych produktów na rynek. W związku z tym dystrybutorzy i sprzedawcy detaliczni będą mogli wyprzedawać swoje stany magazynowe po 1 stycznia 2027 r., pod warunkiem że te stany pochodzą z urządzeń wprowadzonych do obrotu przed tą datą. Ważne jest jednak udokumentowanie, że dane egzemplarze zostały nabyte (wprowadzone na rynek) przed wejściem zakazu. Dla celów ewentualnej kontroli warto zachować faktury i dokumenty dostawy potwierdzające datę transakcji.
- Przejście na alternatywne rozwiązania: W perspektywie 2027 r. producenci i dostawcy powinni już teraz dostosowywać swoją ofertę. Po upływie terminu zakazu jedyną legalną możliwością sprzedaży nowych pomp ciepła <12 kW będzie oferowanie urządzeń z czynnikami o GWP poniżej 150 (np. propan R290 o GWP≈3, CO₂ o GWP=1, ewentualnie inne czynniki spełniające limit). W praktyce oznacza to przeprojektowanie lub zastąpienie dotychczasowych modeli urządzeń zawierających popularne czynniki jak R410A (GWP ~2088) czy R32 (GWP ~675), które przekraczają limit. Zakaz wymusi zatem zmianę technologii na bardziej przyjazne klimatycznie. Firmy powinny też informować klientów o nadchodzącym zakazie, aby uniknąć sytuacji, w której po 2026 r. zamówienia na urządzenia z niedozwolonym czynnikiem nie będą mogły zostać zrealizowane.
Nasz komentarz w tej tematyce dostępny również tutaj:
- https://globenergia.pl/czy-branza-jest-gotowa-na-zmiany-w-f-gazach-nowa-era-dla-rynku-pomp-ciepla/
- https://globenergia.pl/czy-bedzie-mozna-kupic-pompe-ciepla-typu-split-w-2027-roku-jest-jeden-warunek/
Menu
