Nowe obowiązki dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych

Opakowanie przestaje być wyłącznie elementem chroniącym i promującym produkt. W świetle nowych przepisów unijnych staje się ono również przedmiotem szczegółowej oceny prawnej obejmującej jego skład chemiczny, masę, objętość, możliwość recyklingu, zawartość surowców wtórnych oraz przydatność do ponownego użycia.

Od 12 sierpnia 2026 r. zasadniczo stosowane będzie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, określane jako PPWR – Packaging and Packaging Waste Regulation. Rozporządzenie weszło w życie 11 lutego 2025 r. i zastępuje dotychczasową dyrektywę 94/62/WE dotyczącą opakowań i odpadów opakowaniowych. W przeciwieństwie do dyrektywy PPWR jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, w tym w Polsce.

Nowe przepisy dotyczą praktycznie wszystkich przedsiębiorców wykorzystujących opakowania – producentów, importerów, dystrybutorów, sklepów internetowych, przedsiębiorców z branży spożywczej, kosmetycznej, farmaceutycznej, chemicznej, logistycznej oraz gastronomicznej.

Czym jest PPWR i kogo obejmuje?

PPWR ustanawia jednolite wymagania dotyczące całego cyklu życia opakowania – od jego zaprojektowania i wyprodukowania, przez wprowadzenie do obrotu i użytkowanie, aż po zbiórkę i zagospodarowanie powstałego odpadu.

Regulacja obejmuje wszystkie opakowania i odpady opakowaniowe niezależnie od zastosowanego materiału oraz miejsca pochodzenia. Dotyczy zatem m.in. opakowań wykonanych z tworzyw sztucznych, papieru, tektury, szkła, metalu, drewna i materiałów wielowarstwowych. Obejmuje także opakowania produktów importowanych spoza Unii Europejskiej.

Nowymi zasadami objęte są w szczególności:

• opakowania jednostkowe, w których produkt trafia do konsumenta;
• opakowania zbiorcze;
• opakowania transportowe;
• opakowania stosowane w handlu internetowym;
• opakowania gastronomiczne;
• opakowania wielokrotnego użytku;
• opakowania przeznaczone do ponownego napełniania.

PPWR ma przede wszystkim ograniczyć ilość odpadów opakowaniowych, zmniejszyć wykorzystanie surowców pierwotnych oraz doprowadzić do sytuacji, w której opakowania obecne na rynku unijnym będą nadawały się do recyklingu w sposób ekonomicznie opłacalny.

Nie wszystkie obowiązki zaczynają obowiązywać jednocześnie

Data 12 sierpnia 2026 r. nie oznacza, że od tego dnia przedsiębiorcy muszą spełniać wszystkie wymagania przewidziane w PPWR.

Rozporządzenie wprowadza rozbudowany harmonogram obejmujący kolejne lata. Od 12 sierpnia 2026 r. zastosowanie znajdą przede wszystkim ogólne zasady PPWR, podstawowe obowiązki podmiotów gospodarczych oraz ograniczenia dotyczące PFAS w opakowaniach żywnościowych.

Następne etapy obejmują m.in.:

• nowe oznakowanie opakowań – zasadniczo od 2028 r. lub później, zależnie od daty wejścia w życie odpowiednich aktów wykonawczych;
• oznakowanie opakowań wielokrotnego użytku – zasadniczo od 2029 r. lub później;
• obowiązkowe wymagania dotyczące recyklowalności, minimalizacji opakowań, zawartości recyklatu i ograniczeń niektórych formatów – przede wszystkim od 2030 r.;
• ocenę rzeczywistego recyklingu opakowań na dużą skalę – od 2035 r.;
• dalsze zaostrzenie klas recyklowalności – od 2038 r.

Dlatego przygotowanie przedsiębiorstwa do PPWR powinno opierać się na harmonogramie dostosowawczym, a nie na jednorazowej zmianie etykiety lub umowy z dostawcą opakowań.

Zakaz PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością

Jednym z najważniejszych obowiązków stosowanych już od 12 sierpnia 2026 r. jest ograniczenie obecności substancji per- i polifluoroalkilowych, czyli PFAS, w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

PFAS są wykorzystywane m.in. w celu zwiększenia odporności materiału na tłuszcz, wodę i zabrudzenia. Mogą występować przykładowo w powlekanym papierze, kartonach, opakowaniach na żywność typu fast food, papierach do pieczenia oraz innych materiałach barierowych.

Zgodnie z art. 5 ust. 5 PPWR opakowania do kontaktu z żywnością nie mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli zawierają PFAS w stężeniu równym lub wyższym niż:

• 25 ppb dla pojedynczego PFAS oznaczanego analizą ukierunkowaną, z wyłączeniem polimerowych PFAS;
• 250 ppb dla sumy PFAS oznaczanych analizą ukierunkowaną, w stosownych przypadkach po wcześniejszym rozkładzie prekursorów;
• 50 ppm dla całkowitej zawartości PFAS, w tym polimerowych PFAS.

Jeżeli całkowita zawartość fluoru przekracza 50 mg/kg, producent, importer albo dalszy użytkownik może zostać zobowiązany do przedstawienia dowodów pozwalających ustalić, jaka część fluoru pochodzi z PFAS, a jaka z innych substancji. Informacje te będą potrzebne do sporządzenia dokumentacji technicznej opakowania.

W praktyce samo oświadczenie dostawcy, że PFAS nie zostały celowo dodane, może być niewystarczające. Przedsiębiorca powinien posiadać dokumentację odnoszącą się do rzeczywistego składu opakowania oraz progów określonych w PPWR.

Szczególnej kontroli wymagają m.in.:

• opakowania papierowe i kartonowe z powłokami zabezpieczającymi;
• opakowania na tłuste i wilgotne produkty spożywcze;
• tacki, kubki, pudełka i owijki gastronomiczne;
• materiały wielowarstwowe;
• opakowania importowane spoza Unii Europejskiej.

Opakowania mają nadawać się do recyklingu

Jednym z głównych założeń PPWR jest doprowadzenie do tego, aby opakowania wprowadzane na rynek UE nadawały się do recyklingu.

Ocena recyklowalności nie będzie dotyczyła wyłącznie głównego materiału opakowania. Znaczenie będą miały również jego poszczególne elementy, takie jak:

• nakrętki i zamknięcia;
• etykiety i rękawy termokurczliwe;
• kleje;
• nadruki i farby;
• powłoki ochronne;
• bariery;
• dodatki chemiczne;
• możliwość oddzielenia poszczególnych komponentów.

Od 2030 r. opakowania mają być kwalifikowane do odpowiednich klas recyklowalności. Klasa A będzie obejmowała opakowania nadające się do recyklingu w co najmniej 95%, klasa B – w co najmniej 80%, a klasa C – w co najmniej 70%. Opakowania osiągające wynik poniżej 70% będą uznawane za technicznie nienadające się do recyklingu. Od 2038 r. możliwość wprowadzania do obrotu opakowań klasy C zostanie zasadniczo wyłączona.

Od 2035 r. sama techniczna możliwość recyklingu nie będzie wystarczająca. Ocenie ma podlegać również to, czy dany rodzaj opakowania jest faktycznie zbierany, sortowany i poddawany recyklingowi na dużą skalę.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność uwzględniania wymagań prawnych już na etapie projektowania opakowania. Opakowanie atrakcyjne marketingowo, ale wykonane z trudnych do rozdzielenia materiałów, może w przyszłości nie spełniać warunków wprowadzenia do obrotu.

Obowiązkowa zawartość surowców z recyklingu

PPWR przewiduje również obowiązek stosowania minimalnej zawartości tworzyw sztucznych pochodzących z odpadów pokonsumenckich.

Poziomy będą zależały od rodzaju opakowania, zastosowanego materiału oraz tego, czy opakowanie jest przeznaczone do kontaktu z produktem wrażliwym, np. żywnością, kosmetykiem lub produktem leczniczym.

Pierwsze zasadnicze poziomy obowiązkowej zawartości recyklatu mają być stosowane od 2030 r., przy czym PPWR przewiduje wyjątki m.in. dla niektórych opakowań produktów leczniczych, wyrobów medycznych, żywności specjalnego przeznaczenia oraz towarów niebezpiecznych. Wymagane poziomy zostaną dodatkowo podwyższone od 2040 r.

Przedsiębiorcy powinni zatem weryfikować nie tylko rodzaj tworzywa, ale także pochodzenie recyklatu i sposób dokumentowania jego udziału w opakowaniu.

Koniec z nadmiernymi opakowaniami

PPWR wprowadza obowiązek ograniczenia masy i objętości opakowania do minimum koniecznego dla zachowania jego funkcji.

Opakowanie może być większe, jeżeli jest to uzasadnione m.in.:

• ochroną produktu;
• bezpieczeństwem transportu;
• higieną;
• trwałością produktu;
• wymaganiami informacyjnymi;
• możliwością ponownego użycia;
• szczególnymi właściwościami sprzedawanego towaru.

Nie powinno jednak zawierać elementów służących wyłącznie stworzeniu wrażenia, że produkt jest większy lub bardziej wartościowy. Dotyczy to m.in. fałszywych den, podwójnych ścianek, zbędnych warstw oraz nadmiernie dużych pudełek.

Szczególne znaczenie zmiany będą miały dla branży e-commerce. Najpóźniej od 1 stycznia 2030 r. albo trzy lata od wejścia w życie odpowiedniego aktu wykonawczego – w zależności od tego, która data będzie późniejsza – współczynnik pustej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych, transportowych i stosowanych w handlu internetowym nie będzie mógł przekraczać 50%.

Do pustej przestrzeni będą zaliczane również miejsca wypełnione materiałami zabezpieczającymi, takimi jak poduszki powietrzne, folia bąbelkowa, styropian, pianki czy ścinki papieru.

W praktyce przedsiębiorca może być zobowiązany do wykazania w dokumentacji technicznej, dlaczego określona masa, kształt lub objętość opakowania były konieczne.

Nowe oznaczenia na opakowaniach

PPWR wprowadza zharmonizowany unijny system oznakowania opakowań. Konsument powinien otrzymać czytelną informację o składzie materiałowym opakowania oraz sposobie jego prawidłowej segregacji.

Nowe oznaczenia mają być oparte przede wszystkim na piktogramach i stosowane w sposób jednolity w całej Unii Europejskiej. Będą mogły być uzupełniane kodem QR albo innym cyfrowym nośnikiem danych.

Obowiązek stosowania zharmonizowanych etykiet nie rozpoczyna się jednak 12 sierpnia 2026 r. Zasadniczo będzie stosowany od 12 sierpnia 2028 r. albo 24 miesiące od wejścia w życie odpowiedniego aktu wykonawczego – w zależności od tego, która data będzie późniejsza.

Odrębne oznaczenia mają dotyczyć m.in.:

• opakowań kompostowalnych;
• opakowań wielokrotnego użytku;
• opakowań objętych systemem kaucyjnym;
• opakowań zawierających recyklat;
• sposobu segregacji poszczególnych części opakowania.

Komisja Europejska wskazała również, że po 12 sierpnia 2028 r. dotychczasowy system dobrowolnych skrótów materiałowych nie będzie mógł być stosowany zamiast nowego zharmonizowanego systemu.

Ponowne użycie i ponowne napełnianie

PPWR promuje przejście od opakowań jednorazowych do opakowań wielokrotnego użytku i systemów ponownego napełniania.

Aby opakowanie mogło zostać uznane za wielokrotnego użytku, musi być zaprojektowane w taki sposób, aby mogło przejść wielokrotną rotację. Powinno nadawać się do opróżnienia, czyszczenia, kontroli, ponownego napełnienia i ponownego wprowadzenia do obiegu.

Nie wystarczy zatem samo określenie opakowania jako „wielorazowego” w materiałach marketingowych. Konieczne będzie wykazanie, że istnieje rzeczywisty system jego zwrotu i ponownego wykorzystania.

Od 2030 r. określone cele ponownego użycia mają dotyczyć m.in. opakowań transportowych, zbiorczych oraz niektórych opakowań napojów. Jednocześnie PPWR przewiduje liczne wyjątki zależne od rodzaju produktu, opakowania oraz charakteru prowadzonej działalności.

Ograniczenia wybranych opakowań jednorazowych

Od 1 stycznia 2030 r. ograniczone albo zakazane będzie stosowanie niektórych formatów jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych.

Zmiany mają dotyczyć m.in.:

• wybranych opakowań świeżych owoców i warzyw;
• opakowań żywności i napojów spożywanych na miejscu w lokalach gastronomicznych;
• jednorazowych saszetek z przyprawami, sosami, cukrem i śmietanką;
• małych opakowań kosmetyków i środków higienicznych oferowanych gościom hotelowym;
• niektórych folii zbiorczych służących przede wszystkim do zachęcania do zakupu większej liczby produktów.

Zakres zakazu będzie wymagał każdorazowej analizy konkretnego opakowania, produktu oraz sposobu jego oferowania.

Dokumentacja techniczna i odpowiedzialność przedsiębiorcy

PPWR istotnie zwiększa znaczenie dokumentacji opakowania.

Producent powinien być przygotowany m.in. do:

• przeprowadzenia oceny zgodności;
• sporządzenia dokumentacji technicznej;
• przygotowania deklaracji zgodności UE;
• identyfikacji typu, partii lub serii opakowania;
• udokumentowania składu chemicznego;
• wykazania zgodności z wymaganiami dotyczącymi PFAS;
• uzasadnienia masy i objętości opakowania;
• udokumentowania recyklowalności i zawartości recyklatu;
• zapewnienia identyfikowalności opakowania w łańcuchu dostaw.

Obowiązki nie dotyczą wyłącznie producentów samych opakowań. Odpowiedzialność może spoczywać również na importerze, dystrybutorze albo przedsiębiorcy sprzedającym produkt w opakowaniu pod własną marką.

Szczególne ryzyko występuje w przypadku importu produktów spoza Unii Europejskiej. Brak odpowiedniej dokumentacji od zagranicznego dostawcy nie zwalnia unijnego importera z obowiązku zapewnienia zgodności opakowania.

Jak przygotować firmę do PPWR?

Przedsiębiorcy nie powinni czekać do 2030 r. na rozpoczęcie działań dostosowawczych. Proces zmiany opakowań, umów i łańcuchów dostaw może wymagać wielu miesięcy, a w przypadku bardziej złożonych produktów – nawet kilku lat.

Pierwszym krokiem powinien być audyt obejmujący:

1. wszystkie rodzaje wykorzystywanych opakowań;
2. materiały i substancje zastosowane w poszczególnych komponentach;
3. opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością;
4. dokumentację dotyczącą PFAS i innych substancji;
5. możliwość rozdzielenia i recyklingu elementów opakowania;
6. ilość pustej przestrzeni;
7. zawartość tworzyw pochodzących z recyklingu;
8. sposób oznakowania opakowania;
9. podział odpowiedzialności między producentem, importerem i dystrybutorem;
10. treść umów zawieranych z dostawcami opakowań.

W umowach warto przewidzieć obowiązek przekazywania aktualnej dokumentacji technicznej, deklaracji zgodności, wyników badań oraz informacji o zmianach materiałowych. Należy także uregulować odpowiedzialność za brak zgodności opakowania z PPWR i koszty jego wycofania lub dostosowania.

Nowe rozporządzenie oznacza przejście od oceny samego odpadu do oceny całego cyklu życia opakowania. Zgodność z przepisami będzie musiała być uwzględniana już na etapie projektowania produktu, wyboru surowców, negocjowania umów z dostawcami i planowania sposobu dystrybucji.

W Polsce PPWR będzie stosowane bezpośrednio, jednak część zagadnień – w szczególności związanych z kontrolą, sankcjami, rozszerzoną odpowiedzialnością producenta, rejestracją i sprawozdawczością – wymaga dostosowania przepisów krajowych.

Skuteczne wdrożenie PPWR wymaga więc połączenia wiedzy prawnej, technologicznej i organizacyjnej. Audyt opakowań przeprowadzony odpowiednio wcześnie pozwoli nie tylko ograniczyć ryzyko sankcji, ale również uniknąć kosztownych zmian projektów, przerw w sprzedaży i sporów z dostawcami.